156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana

156
Soun planestèu tremuda en jardin de Babilouno, amor qu’es fieramen acimerla (1), fai lingueto en proun de vilo; pèr bonur, acò s’emporto pas coume un tablèu de Museon e gardan noste Eden en leissant fougna li que nous lou calignon.
I’a d’an e d’an, la mountagno avignounenco (à ço que dison li saberu), s’ajougnié ‘mé lou Mount-Andaoun (2), vesin d’en fàci; un terro-tremo desseparè lou roucas en dos esclapo; entre-mitan, lou grand Rose se i’engourguè feroun, boumbissènt, emé sis erso escumejanto; pièi, à la longo dóu tèms, lou cremen carreja pèr lis aigo n’en fourmè l’Isclo de Bartalasso, uno Palestino verdejanto, la flour dóu terraire.
Roco de Leulenègue

Mai de mounte vendrié aquéu noum de Dom baia à nosto Roco? Acò ‘s quicon que li furnaire cercaran long-tèms encaro; pièi coume soun auturo dins li siècle passa aguè tèmple e fourtaresso, rèn d’estounant qu’aquéu mot espeliguèsse dóu latin Domus (Edifice).
Souto l’anciano Republico Avignounenco, lou mourre que nous interèsso s’apelavo la Roco de Leulenègue (rupes de Leulenegue) e i’avié uno ciéutadello subre; mai tóuti aquélis apelacioun s’embrunisson dins la nèblo di tèms e pèr coupa court citaren lou prouvèrbi dóu païs :
' Acò ’s vièi coume la Roco de Dom! '
Adounc, tèmple pagan e arsena óucupèron un caire de la Roco; lou fort Sant-Martin, éu, douminè sus si terrasso fin qu’en 1650, mai la Glèiso Catedralo se ié drèisso toujour, sus li foundamento de la vièio Oulimpo. Se la grando Revoulucioun faguè desparèisse ço que soubravo de soun antico crous cuberto, sa ramplaçanto i’es sèmpre e aqui, en souvenènço de la terriblo pèsto negro de 1348, nòsti penitènt gris soun vengu prega e crida Misericordo! fin qu’au 3 de Mai de 1881.
Franc di làrgi camin liéurant passage i càrri que s’adraion à-n-aquelo auturo, dous escalié mounumentau vous n’en fan lis ounour; lou plus vièi (rebiha pèr Peru (3) e demai en 1846) datarié de l’epoco d’uno antico capello de Santo-Anno, mounte lou cors di Noutàri anavo faire si devoucioun; aquel óuratòri figurant dins lis encartamen dóu siècle XI despareiguè à l’ouro de l’anneissioun franceso coume l’ermitage de St-Antòni, datant de 1572.
Lis àutri marcho regardant Rose lis establiguèron en 1844 pèr fin de facilita l’intrado de la Roco e de la Vilo en tèms d’inoundacioun.
Au tèms dis envasioun coume i jour aspre de l’Istòri avignounenco, la Roco de Dom servié de sèti is ouperacioun di chèfe d’armado; lou siècle XVI i’aubourè si moulin de vènt (4) pèr mòurre lou blad en cas de famino (5), lis Uganaud grapihant alor dins lou terraire; venguè pièi 89 e 93, aquelo Mountagno serviguè de pedestau is autar de la patrìo, se ié dansè la Carmagnolo, la coucourdo freirenalo empurè li patrioto dins li rejauchon poupulàri, pièi ramplaça pèr de fusihado en maniero de gramaci. Es pèr n’en veni à dire que la Roco-de-Dom fuguè la tintèino de proun d’ome afiermant soun poudé tant que lou vènt de la fourtuno li davalavo pas d’amount.
Souto lou règne de Louïs-Felipe, uno Municipalita (6) que ié devèn un gramaci, aguè l’ur de tremuda nosto Roco nuso en uno permenado requisto, paradis i bèu jour d’estiéu. Vague alor d’alisca lou roucas, d’adraia de camin, de i’asseta terrasso sus terrasso emé de bono terro, oumbreja pièi pèr de pin verdejant. L’aigo aducho emé lou secours di machino faguè lou rèsto. Jan Alten (aquéu de la garanço) (7) i’aguè soun estatuo descuberto lou 21 de Nouvèmbre de 1847. M. Pamard (8) estènt conse, lou rode s’embeliguè de pelouso, jardin flouri, cascado e bassin ravissènt, digne dóu cadre que l’envertouio (1862). En fin finalo, lou 6 d’Avoust de 1905, se i’es inagura lou bust de Fèlis Gras, felibre di gràndis epoupèio prouvençalo.
Tambèn, quouro li gènt de deforo, subre-tout nòsti Prouvençau, vènon au bon de la sesoun se passeja en nosto vilo, es sus la Roco, amount, que van tua lou verme (9); sus un banc rusti o simplamen d’assetoun sus la tepo verdejanto, duerbon si biasso e vague de trissa, sènso mai s’enchauta di plagnun de la mau-maridado (10).
Liuen d’eici cercas-me semblable refeitòri! D’asseta, la visto se porto sus Ventour, Vau-Cluso, li counfigno dóu Lengadò e de Droumo; d’eici-de-bas avès lis Aupiho emé li tourre de Castèu-Reinard e Barbentano ribejado pèr la courriolo Durènço; en fàci lou Rose espetaclous filant vers lis Issard, ‘mé lou pouëti Vilo-Novo estalouirant si rouino roussejanto e li maset de si colo; pièi alin, darrié Bartalasso, la tourre de la Gageto ‘mé lou Manour de Castèu- Nòu, sènso óublida, vers lou levant, noste verdejant terraire avignounen clafi de bastido blanquinello.
Dins li tèms qu’aquéu sejour n’avié pas l’agramen de aro, li mau-countènt vous mandavon sus la Roco em’ un èr encagna; acò èro meme passa en prouvèrbi (11), prouvèrbi qu’avèn fa menti en fardant, en adournant lou mourre que segnourejo sus Avignoun e sa banlègo, liogo d’ana aqui tira de pèiro coume se ié fasié encaro à l’acoumençanço dóu siècle XVII.
Pau vo proun tóuti li vilo an quicon pèr li faire valé. Avignoun, éu, fai mostro emé sa Roco de Dom, uno di Meraviho dóu Miejour.
