
152
I’a quàuqui jour d’aqui, aproufichère que lou manjo- fango s’èro un pau abauca pèr parti m’espaceja d’ouro sur la Pichoto Crau, aquesto colo coudoulouso, sourreto de la Crau de Sant-Martin e que s’estiro de l’adré à l’uba entre Aupiho e Durènço.
Au levant, lou soulèu èro encaro escoundu darrié li nèblo blanquinello que ié fasien d’empacho pèr se moustra à bèus-iue-vesènt.
Ère en trin de me coungousta de l’espandidou que se pòu remira d’eilamount quand, subran, me semblè d’ausi ’n brut que venié d’uno tousco d’éuse de la man d’eila d’un campas. M’aprouchère plan-plan, à la chut-chut, mai sènso pousqué vèire l’encauso dóu brut. Assajère d’escournifla à travès di bouissounado e veguère alor uno estampaduro que s’esvaliguè dins la sournuro. Anère à l’endré d’ounte la formo avié despareigu e troubère de trau dins la terro enjusqu’i coudoulet, quatre o cinq. Pensère à quaucarèn de misterious, mai noun poudiéu me baia d’esplico aqui-subre. De tout biais ère segur qu’aviéu pas vist un ome mai pulèu uno meno de bèsti...
Li couniéu que s’esbignon
Ma fisto, l’èr èro dous, lou tèms siau, encaro un pau fresquet de la fin de niue e countunière de pedala sus moun VTT en tirant sus Irago au mitan dóu vignarés dóu castèu de Lagoy. Un pau plus liuen faguère lou rescontre em’ uno famiho de couniéu que dejunavon en plen mitan di ferigoulo en flour. Vous dise pas soun escaufèstre de me vèire arriva, dre sus li pedalo, pèr noun agué lou quiéu bacela pèr li tressaut de la sello, bord que roulave sus li code. Li couniéu s’esbignèron sènso demanda soun rèsto dins si trau escoundu souto li tousco d’éuse. Li cago-nis, bèu darrié, se desalenavon pèr pousqué segui si gènt parti à la lèsto! Pecaire! si pauto èron pas proun longo pèr sauta tóuti lis entravadis sus lou camin de retirado!
- Basto, me diguère, n’ai proun fa pèr l’ouro qu’ai fam e que lou jardin m’espère.
Mai pamens, en repassant à l’endré mounte aviéu vist aquesto estampaduro, me venguè uno meno de fernisoun.
D’aqui, davalère à l’oustau e, dóu tèms que bricoulejave pèr orto, me venguè ’n besoun que noun sai de cava lou mistèri.
Un chinas negre
L’endeman m’acampère au meme endré, à la memo ouro e ausiguère encaro lou brut dins li tousco. Leissère lou velò darrié uno sebisso e i’anère d’acatoun, en bèn m’avisant mounte mi pèd se pausavon. M’escoundeguère darrié ’no mato d’óulivié e apercebère un animau, coume un chinas negre que s’óupilavo de gravata li caiau sènso relàmbi. Acò me leissè mè! Assajère de miés vèire fin d’agué ’no idèio d’aquel animau que me semblavo pas naturau mai pulèu fantasti! Renavo, japavo en grafignant li coudoulet ’mé sis oungloun gausi. E aqui, fuguère espanta de l’entèndre parla! Vo, parla! e que disié :
- Jamai arribarai de m’escoundre souto terro!
E zóu mai! de rena e de japa ’n gravatant!
D’assista à-n-uno talo vesènço davans mis iue, pode vous afourti que lou tifo-tafo me batié e que moun cors tremoulavo qu’es pas de dire! Quet escaufèstre!
Ère à mand de m’estavani quand la bèstio s’arrestè subran de gravata e, clinant sa testasso de-vers iéu, m’apercebè entre li branco. Veguère alor soun mourre terrous e ensaunousi e l’ausiguère me faire :
- Lèvo-te de davans mis iue qu’ai vergougno e vole vèire degun!
E lou chinas s’esvaliguè darrié li tousco.
Alor enfourquère moun VTT e, un cop de mai, m’entournère à l’oustau. De quàuqui jour, noun pousquère pensa en d’àutri causo qu’à-n-aquelo visto quàsi diaboulico dóu gros chin negre gravatant la clapouiro en s’óupilant emé desesperanço.
E vague de me pausa de questioun! Mai quau pòu èstre aquesto bèstio que vòu vèire degun? De que vau dire ansin e de que cerco en cavant la terro coudoulouso?
La fin dóu mistèri
Quàuqui jour après, d’ouro, coume à l’acoustumado, noun pousquère m’empacha de mounta sus la Pichoto Crau; acò me tafuravo qu’es pas de dire. De niue, i’a de cop qu’en pantai vesiéu la bèstio me reluca de sis iue adoulenti coume se voulié que ié baièsse moun perdoun. Restave pièi d’ouro sènso pousqué me rendourmi...

Aquéu matin d’aqui, proun fresquet que l’eigagno avié bagna lou gramenun en ribo dóu camin, escalère sus la colo e... i’èro! Vo, i’èro lou chinas qu’escagagnavo li caiau!
Aqueste cop, ère bèn decida de leva lou mistèri.
E, mentre que gratavo en gingoulant, i’arribère de
darrié e lou sousprenguère à courto pourtado. Noun
pousquè s’enana que l’agantère pèr lou coutet de
tóuti mi forço. Vous dise pas la pòu que rousigavo
moun cors! E lou mestrejant ansin aguère lou courage
de ié demanda :
- Mai enfin, quau siés, chinas, pèr parla d’aquéu
biais d’aqui, que voles vèire degun? De qu’as vergougno?
Quau siés?
E la bèsti entristesido revirè sa testasso e, lis iue
negadis de lagremo, me faguè :
- Ai renega ma lengo, ai óublida mi tradicioun, ai
vendu moun païs à l’encant... siéu l’amo di marrit
Prouvençau!...
![]()