Uno dinastìo de manadié
Pèr Roubert Faure.
Rambaud de Vaqueiras
Le son de choses
Li legèndo dóu Lengadò
e dóu Roussihoun
Pèr Celino Magrini.
Li Casernet dóu Ventour
Casernet
e letro de la Grando Guerro.
Éditions La Bonnechère,
Reneissènço Prouvençalo
e religiouseta.
Éditions La Thune
L’epoupèio de la sedo
Pèr Reiniero Lefranc.
Felipe de Girard
Pèr Felipe Girbal.

155
Demié li sujèt de poulemico à la modo, n’i’a un que, subran, a pres uno nouvello atualita : es lou de l’identita naciounalo franceso.
Se i’a uno countèsto que pourrié parèisse estranjo es bèn aquelo, mai l’es pas talamen bord que, lou sabèn, vivèn dins un païs que sèmblo coume destimbourla, em’ un pople de mai en mai descultura, que d’ùni volon americanisa d’en plen e que, de tout biais, perd d’à cha pau sis amiro.
Se capito que pèr nàutri, gènt de Prouvènço e di Païs d’O, la situacioun es encaro mai coumplicado e inquietanto. Sian d’indian sènso plumo, dins un païs, Franço, que li teourician de soun identita óuficialo volon coupa de si racino istourico e umano pèr n’en farga uno, d’identita, artificialo.
Acò se pòu d’aise mesura se prenèn li 3 mot de la deviso que pasto l’èime e li lèi de la Republico Franceso : liberta, egalita, fraternita.
Pèr la liberta, sian coume d’aucèu dins uno gàbi qu’es pas meme daurado. Avèn la liberta souleto de faire subre-viéure nòsti parla e nosto Culturo d’O dins uno soucieta, prouvençalo pèr eisèmple, qu’uno bono partido de sa poupulacioun se n’en garço bèn pas mau bord qu’es pas d’aqui. Avèn pas de ié reproucha de noun èstre d’aqui, mai fau coustata qu’à la longo dóu tèms es la liberta founso de Prouvènço d’èstre elo-meme, fidèlo à soun istòri em’ à si racino, qu’es amenaçado.
Pèr l’egalita sian servi : nòsti parla d’O, noste prouvençau, an gaire de plaço, meme au siéu, que siegue dins l’educacioun di pichot e li media.
Pèr l’educacioun, lou prouvençau es uno matèri à oupcioun alor que déurié èstre à egalita emé lou franchimand. En mai d’acò, meme à oupcioun, es secuta e mespresa pèr lis amenistracioun escoulàri. N’en voulès d’eisèmple? N’en vaqui. En Avignoun, dins un licèu ounte d’ouro d’ensignamen de la lengo nostro èron previsto, l’amenistracioun disié i candidat, à la darniero rintrado, que i’avié ges de cous de prouvençau...Dins un autre coulège de la memo ciéuta, lou nouvèu direitour, alor que se fasié de prouvençau despièi quinge an, a rendu sis ouro au reitourat bord qu’aquest ensignamen l’interessavo pas...
Pèr la fraternita : n’es bèn parié! Nosto identita founso es pas recouneigudo pèr la coumunauta naciounalo. Avèn bèn un articulet dins la coustitucioun nouvello, mai en de que sièr sènso mejan vertadié pèr l’ilustra? Prouvènço, sa culturo, sa lengo, la Coumtesso de Mistral (vèire Lis Isclo d’Or) patisson toujour d’aquelo sourrastro jacoubino e centralisarello que fai, à Paris, la plueio e lou bèu tèms. Patisson tambèn, e venèn de lou vèire pèr un vilage coume Lacosto, en Vaucluso, o coume dins lis Aupiho e tout lou Leberoun, di pretencioun de quàuqui catau estrangié au païs que lou volon coulounisa. La fraternita nouvello sara-ti, au nostre, aquelo de nouvèlli «reservo» destinado à parga li poupulacioun terradourenco?
La questioun de l’identita naciounalo se pauso, adounc e d’un autre biais, pèr nàutri, gènt de Prouvènço e di Païs d’O. Sian que de Francés de papié, de Francés que demandon que soun identita istourico siegue recouneigudo, respetado, enaussado; que soun istòri, sa lengo, sa culturo siegon ensignado à sis enfant; e que soun ecounoumìo siegue desvouloupado au proufié de si poupulacioun.
Après de siècle de guerro qu’avian pas vougudo, de siècle de lucho religiouso e d’alienacioun lenguistico, la nostro d’identita necito que mai uno reparacioun istourico.
